Σάββατο 7 Ιανουαρίου 2017

Jorge Luis Borges: Edgar Allan Poe





Λαμπρότητα μαρμάρινη, μαύρη ανατομία
πού τη βεβήλωναν τα σκουλήκια του τάφου,
του θριάμβου τού θανάτου
τα ψυχρά σύμβολα μάζεψε.
Δεν τα φοβήθηκε.

Φοβήθηκε την άλλη σκιά, του έρωτα,
τη τρέχουσα ευωχία των περισσότερων.
Δεν τον τύφλωσε
το αστραφτερό το μέταλλο
ούτε το επιτάφιο μάρμαρο
μόνο το τριαντάφυλλο.
Σαν από τη πίσω μεριά του καθρέφτη
μοναχικός παραδομένος
στη μοίρα του την μεστή
τού να σκαρώνει εφιάλτες.
Ίσως από την πίσω πλευρά
του θανάτου,
να συνεχίζει να στήνει
μοναχικός και αλύγιστος
εξαίσια και αποκρουστικά
θάματα.


Μετάφραση: Στάθης Λειβαδάς



Rainer Werner Fassbinder: Tο Παιχνίδι της Τύχης







Rainer Werner Fassbinder: Querelle







Το βασισμένο στο μυθιστόρημα του Jean Genet "Querelle de Brest" (Ο καβγατζής της Βρέστης), αριστουργηματικό κύκνειο άσμα του Rainer Werner Fassbinder.


Παρασκευή 6 Ιανουαρίου 2017

«Άσε μας με το μυαλό σου χρυσό μου...» - Όταν η Λένα Διβάνη συνάντησε την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ




«Την Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ τη συνάντησα για πρώτη φορά στη Βοστώνη όπου είχε έρθει καλεσμένη του Poetry Room του Harvard να διαβάσει ποιήματά της. Έτρεξα φυσικά εντελώς ψαρωμένη να συναντήσω από κοντά την μεγάλη κυρία της ποίησης. Δεν είχα ακούσει τίποτα γι αυτήν, μόνο τα ποιήματά της ήξερα. Προετοίμαζα λοιπόν τον εαυτό μου να συναντήσω ένα άτομο σεβαστικό, εμφανώς στοχαστικό, με τη σφραγίδα της σοφίας στο κούτελο.
Ε, λοιπόν η Κατερίνα έκανε στάχτη την προετοιμασία μου μόλις μπήκε στο δωμάτιο σα σίφουνας, με ανοιχτά τα χέρια και το πλατύτερο και βροντερότερο γέλιο που είχα αντικρύσει ποτέ. Αγκάλιαζε και φιλούσε τους φίλους της σαν να έδινε και να παιρνε κομματάκια ζωής- και ήταν πολλοί κι απ΄όλες τις φυλές.
-Κυρία Ρουκ, δεν σας είχα έτσι στο μυαλό μου, της είπα αργότερα στην αναπόφευκτη ταβέρνα
-Άσε μας με το μυαλό σου χρυσό μου, είπε αυτή και με χτύπησε συγκαταβατικά στην πλάτη. Σημασία έχει ... αυτό (έδειξε τη σαλάτα). Σημασία έχει αυτός (έδειξε το νόστιμο σερβιτόρο, φοιτητή της θεολογικής).
Αρχισα να γελάω κι εγώ.
-Άσε το μυαλό σου και κοίτα τη ζωή, κατέληξε και με ξέχασε. Στράφηκε στο φίλο της που της έλεγε κάτι από απέναντι.
Γύρισα σπίτι και ξαναδιάβασα τα ποιήματά της προσπαθώντας ν' αφήσω το μυαλό μου απ΄έξω. Ήταν η πιο εορταστική εμπειρία της χρονιάς.
Ευχαριστώ Κατερίνα .Δεν έχω ακούσει πιο έγκυρη συμβουλή από πιο κατάλληλο (και το πιο χαμογελαστό) στόμα.»


(από ανάρτηση στο προφίλ της Λένας Διβάνη στο facebook)

Κυριακή 25 Δεκεμβρίου 2016

Μιχάλης Γκανάς: Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόκευτος



Μου αρέσουν οι γιορτές. Πάντα μου άρεσαν, από παιδί. Οση ευσέβεια διαθέτω ως Χριστιανός Ορθόδοξος την οφείλω λιγότερο στους υποχρεωτικούς εκκλησιασμούς και περισσότερο στις μεγάλες γιορτές των παιδικών μου χρόνων.

Χριστούγεννα χιονισμένα, εκθαμβωτικής αθωότητας ή απλώς παγωμένα, αλλά γυρίζοντας από την εκκλησία στο σπίτι, το τζάκι να καίει «παπόρι».

Πρωτοχρονιά μέσα στο δριμύ, ιαματικό ψύχος του παπαδιαμαντικού Αϊ-Γιώργη, με τον Παντοκράτορα πουντιασμένο και ολομόναχο εκεί πάνω, να ζεσταίνεται από τις ανάσες μας, τις φλόγες των κεριών και το πολυκάντηλο.

Μεγάλη Εβδομάδα, λιβάνια και αγριολούλουδα στα χέρια των μαυροφορεμένων γυναικών, κορίτσια έτοιμα να σταυρωθούν για χάρη μας και ν’ αναληφθούμε μαζί στους έρημους ουρανούς της εφηβείας. Πρόβες για τον επιτάφιο με φάλτσες πλην κατανυκτικότατες φωνές.

Δεκαπενταύγουστος, ενθρονισμένος στο ένδοξο Δεσποτάτο της πρωινής ευδίας, με ούζο και χλωρό τυρί μετά τη λειτουργία, πριν τα κλαρίνα και το τριήμερο πανηγύρι κάτω από τα θεόρατα πλατάνια.

Μαθητής Γυμνασίου στους Φιλιάτες, θυμάμαι, περίμενα πώς και πώς τις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Λίγες μέρες πριν από τις διακοπές, χαμένος μέσα στο πούσι των αληγών βροχοπτώσεων της βορειοδυτικής Ελλάδος, και στο κρύο σπίτι που με φιλοξενούσε, ξάπλωνα το βράδυ έχοντας τον νου μου εκεί, στο χωριό. Ηταν τα πρώτα συμπτώματα μιας ισόβιας νοσταλγίας για τον τόπο, τους ανθρώπους, τα φυτά και τα ζώα, ιδιαίτερα τα πουλιά.

Απαγγέλλει ο Μίλτος Σαχτούρης

Πέμπτη 22 Δεκεμβρίου 2016

Pier Paolo Pasolini: Η Τέφρα του Γκράμσι


Βασίλης Λαλιώτης: Η Μαθητεία της Πλοκής



Rainer Maria Rilke: Ελεγείες του Ντουΐνο




Ο Lawrence Ferlinghetti διαβάζει James Joyce


William S. Burroughs και Lawrence Ferlinghetti





Διαβάζει ο Κώστας Λαχάς






Παρασκευή 16 Δεκεμβρίου 2016

Μανόλης Πρατικάκης


Με τον Μανόλη Πρατικάκη, στην Παναγία της Τενέδου (Κέρκυρα, 11/11/2016, Επιστημονικό συνέδριο της Εταιρείας Κερκυραϊκών Σπουδών: Νάσος Βαγενάς, Μιχάλης Γκανάς, Μανόλης Πρατικάκης) [φωτογραφία του Σπύρου Σουρβίνου]



Τρίτη 13 Δεκεμβρίου 2016

Απαγγέλλει ο Αντώνης Φωστιέρης




Άγγελος Σικελιανός: Πνευματικό Εμβατήριο



Τζώρτζης Πάνος: Παγανιστικό


Στο δάσος τελετών
ινδιάνων
ή μιας πανάρχαιας φυλής
βρίσκομαι,
για να κριθεί η ψυχή μου.

Με αγωνία κοιτάζω τη φωτιά
νομίζω,
βλέπω ψυχές∙
πνεύματα αρχαίων ανθρώπων
και
ζωόμορφων θεών
σε πύρινη δίνη∙
βγαίνω απ’ το σώμα μου
και εξερευνώ τον ουρανό.

Ακολουθώντας το μονοπάτι
του λύκου φεγγαριού,
ατελείωτος απλώνεται ο δρόμος
από ασημένιες βέργες.

Κυνηγώ χίμαιρες.

Ο Ωρίων
οι Άρκτοι
ο Ηρακλής
και τα μήλα
των Εσπερίδων.

Οι γοργόνες
με τα χρυσοκέντητα φτερά,
τραγουδούν
το τραγούδι της Σελήνης
κορυβαντιούσες.

Οι νύμφες του δάσους,
υμνούν
τον Παν-άγαθο θεό.

Το σύμπαν σε αρμονία.

Κάποια στιγμή
έχοντας στο σώμα μου επιστρέψει,
αντικρίζω τον αρχηγό της φυλής
να καπνίζει με το τσιμπούκι του
να πίνει και
να τα λέει φιλικά
διασκεδάζοντας με τους ιθαγενείς.

(Ακόμη περιμένω μια απάντηση.)

Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου 2016

Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ: [Ο άγγελος της μοναξιάς]




[...]

ΚΙ ΕΓΩ: Και γιατί τη θλίψη τη λες αθώα;

ΕΓΩ: Μα είναι. Κανένας δεν την κάλεσε, δεν έχει συγκεκριμένο λόγο ύπαρξης. Είναι σαν τη συννεφιά που σε προστατεύει απ' τη βροχή. Η θλίψη δεν προσπαθεί να σου αλλάξει τη διάθεση για να σηκωθεί να φύγει. Μένει κοντά σου, στη μοναξιά σου. Ναι, για μένα η θλίψη είναι άγγελος. Ο άγγελος της μοναξιάς.


ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ ΔΙΠΡΟΣΩΠΟΙ ΜΟΝΟΛΟΓΟΙ (2016)


Σάββατο 3 Δεκεμβρίου 2016

William Shakespeare: Henry IV, Part II | Act III, Scene 1




Westminster. The palace
---
Enter the KING in his nightgown, with a page


HENRY IV

Go call the Earls of Surrey and of Warwick;
But, ere they come, bid them o'er-read these letters
And well consider of them. Make good speed. Exit page
How many thousands of my poorest subjects
Are at this hour asleep! O sleep, O gentle sleep,
Nature's soft nurse, how have I frightened thee,
That thou no more will weigh my eyelids down,
And steep my senses in forgetfulness?
Why rather, sleep, liest thou in smoky cribs,
Upon uneasy pallets stretching thee,
And hush'd with buzzing night-flies to thy slumber,
Than in the perfum'd chambers of the great,
Under the canopies of costly state,
And lull'd with sound of sweetest melody?
O thou dull god, why liest thou with the vile
In loathsome beds, and leav'st the kingly couch
A watch-case or a common 'larum-bell?
Wilt thou upon the high and giddy mast
Seal up the ship-boy's eyes, and rock his brains
In cradle of the rude imperious surge,
And in the visitation of the winds,
Who take the ruffian billows by the top,
Curling their monstrous heads, and hanging them
With deafing clamour in the slippery clouds,
That with the hurly death itself awakes?
Canst thou, O partial sleep, give thy repose
To the wet sea-boy in an hour so rude;
And in the calmest and most stillest night,
With all appliances and means to boot,
Deny it to a king? Then, happy low, lie down!
Uneasy lies the head that wears a crown.


[...]




Πηγή

William Shakespeare: Henry IV, part 1 | Act 2, Scene 4



SCENE IV. The Boar's-Head Tavern, Eastcheap.

Enter PRINCE HENRY and POINS

PRINCE HENRY
Ned, prithee, come out of that fat room, and lend me
thy hand to laugh a little.
POINS
Where hast been, Hal?
PRINCE HENRY
With three or four loggerheads amongst three or four
score hogsheads. I have sounded the very
base-string of humility. Sirrah, I am sworn brother
to a leash of drawers; and can call them all by
their christen names, as Tom, Dick, and Francis.
They take it already upon their salvation, that
though I be but the prince of Wales, yet I am king
of courtesy; and tell me flatly I am no proud Jack,
like Falstaff, but a Corinthian, a lad of mettle, a
good boy, by the Lord, so they call me, and when I
am king of England, I shall command all the good
lads in Eastcheap. They call drinking deep, dyeing
scarlet; and when you breathe in your watering, they
cry 'hem!' and bid you play it off. To conclude, I
am so good a proficient in one quarter of an hour,
that I can drink with any tinker in his own language
during my life. I tell thee, Ned, thou hast lost
much honour, that thou wert not with me in this sweet
action. But, sweet Ned,--to sweeten which name of
Ned, I give thee this pennyworth of sugar, clapped
even now into my hand by an under-skinker, one that
never spake other English in his life than 'Eight
shillings and sixpence' and 'You are welcome,' with
this shrill addition, 'Anon, anon, sir! Score a pint
of bastard in the Half-Moon,' or so. But, Ned, to
drive away the time till Falstaff come, I prithee,
do thou stand in some by-room, while I question my
puny drawer to what end he gave me the sugar; and do
thou never leave calling 'Francis,' that his tale
to me may be nothing but 'Anon.' Step aside, and
I'll show thee a precedent.
POINS
Francis!
PRINCE HENRY
Thou art perfect.
POINS
Francis!
Exit POINS

Enter FRANCIS

FRANCIS
Anon, anon, sir. Look down into the Pomgarnet, Ralph.
PRINCE HENRY
Come hither, Francis.
FRANCIS
My lord?
PRINCE HENRY
How long hast thou to serve, Francis?
FRANCIS
Forsooth, five years, and as much as to--
POINS
[Within] Francis!
FRANCIS
Anon, anon, sir.
PRINCE HENRY
Five year! by'r lady, a long lease for the clinking
of pewter. But, Francis, darest thou be so valiant
as to play the coward with thy indenture and show it
a fair pair of heels and run from it?
FRANCIS
O Lord, sir, I'll be sworn upon all the books in
England, I could find in my heart.

Πέμπτη 3 Νοεμβρίου 2016

Ευγένιος Αρανίτσης: Πώς πρέπει να διαβάζουμε τον Κάλβο



Και, πρώτ' απ' όλα, πρέπει; Οι Ωδές μοιάζουν, όσο περνάει ο καιρός, σαν μια περιοχή της λογοτεχνίας όλο και πιο απρόσιτη. αναρωτιέται κανείς για το τι είδους αίσθηση προκαλούν τώρα πια αυτά τα κείμενα σ' ένα μαθητή της πρώτης Λυκείου που τα διαβάζει για πρώτη φορά.
Παρ' όλ' αυτά, κι ενώ η απόσταση ανάμεσα σ' εμάς και στον Κάλβο (απόσταση τριπλή: ιστορική, γλωσσική και αισθητική) γίνεται αιτία να νιώθουμε απορία, ή, ίσως, απώθηση, αποτελεί ταυτόχρονα το κίνητρο να εισδύσουμε σε τούτο το μυστήριο: η περίεργη απόλαυση του να διαβάζεις Κάλβο μεγαλόφωνα, να τον απαγγέλλεις ή να τον αποστηθίζεις, είναι χαρακτηριστική, παρ' ότι ανεξήγητη. Υπάρχει ίσως, εδώ, ο απόηχος κάποιας λησμονημένης ψυχικής καταιγίδας, κάποιο βουβό κύμα θέλησης έρχεται από μακριά και σώζει αυτούς τους στίχους που, κατά τα άλλα, δεν παρουσιάζουν καμία θελκτική πλευρά, καμιά ανθοφορία και καμία κοινωνικότητα. Ο Κάλβος είναι ένα από τα τέσσερα μεγάλα αινίγματα της ελληνικής λογοτεχνίας (Σολωμός, Καβάφης, Παπαδιαμάντης), δεύτερος στη σειρά "των μεγάλων ποιητών που δεν ήξεραν ελληνικά" (Σεφέρης), και που γι' αυτό ακριβώς έγραψαν κάποιου είδους ελληνικά των ουρανών (ή του 'Αδη).
Αξίζει, κατ' αρχάς, ν' αναρωτηθούμε τι μπορεί να ένιωθε ο ίδιος ο Κάλβος για τις λέξεις που χρησιμοποιούσε. πάρτε τη λέξη βία, τη λέξη κοράσια, τη λέξη άνεμος. Πώς ηχούσαν μέσα του αυτές οι λέξεις; Αν τα ελληνικά ήταν γι' αυτόν το πεδίο μιας επίπονης κατάκτησης κι όχι ο οικείος χώρος μιας αυθόρμητης γλωσσικής συμπεριφοράς, τότε θα πρέπει να ένιωθε τα ίδια του τα γλωσσικά χαρακτηριστικά, που τα αντλούσε μ' έναν αυτοσχέδιο τρόπο από γύρω του και μ' έναν περισσότερο σχολαστικό τρόπο απ' τον 'Ομηρο και τον Πίνδαρο, θα πρέπει λέω να τα ένιωθε σας κατασκευές και γρίφους μάλλον, που επιβεβαίωναν την ελληνική παιδεία και την προσήλωσή του στις αρχαιοπρεπείς αντιλήψεις του Φώσκολου, παρά σαν το περιεχόμενο μιας ζωντανής εντύπωσης, μιας απτής παρουσίας, μιας σχέσης. Υπάρχει κάποιου είδους απόσταση ανάμεσα στον Κάλβο και στο έργο του -και πάλι ο Σεφέρης παρατήρησε ότι το αίσθημα αυτού του ποιητή βρίσκεται "πίσω απ' τις λέξεις, έξω απ' το υλικό του". Οι λέξεις του Κάλβου μοιάζουν με μια αμιγή γλωσσική ύλη, το περιεχόμενό τους είναι, για το σημερινό αναγνώστη, ένας άδειος χώρος δίχως συναίσθημα. Ακούγονται βέβαια όλοι εκείνοι οι διθύραμβοι, οι ωδίνες, οι τυμπανοκρουσίες, οι απόηχοι της εθνεγερσίας, μόνο που έχουν πάψει πια να ακούγονται φυσιολογικά - σε μια πρώτη επαφή, οι αρχαίοι λυρικοί φτάνουν στ' αυτί μας πολύ πιο ζωντανοί. Κι όμως υπάρχει, για τον αναγνώστη, κάτι που δυναμώνει τις λέξεις του Κάλβου στ' αυτιά του: παρ' ότι δεν νιώθεις καμιά πραγματική θύελλα, κανένα πέρασμα ανέμου, ακούς ήδη τον πάταγο των πανιών, τα παραθυρόφυλλα που ανοιγοκλείνουν, μια ηχώ απ' τα πνεύματα του δάσους που φτερουγίζουν σαν νυχτερίδες:

Ακούω του λυσσώντος
ανέμου την ορμήν.
κτυπά με βίαν. ανοίγονται
του ναού τα παράθυρα
κατασχισμένα
(ΙΙΙ, δ΄)

- αυτό το "κατασχισμένα", που ενοχλούσε τον Σεφέρη ως ακυριολεξία, μοιάζει εντούτοις με ό,τι πιο χαρακτηριστικό διαθέτει ο Κάλβος: όλ' αυτά τα στοιχεία και τα στοιχειά λυσσομανάνε σ' έναν άναρθρο κόσμο, σ' ένα σύμπαν φτιαγμένο από χαρτί όπως τα σκηνικά. Μέσα σε μια απατηλή Φύση, μια Φύση-ομοίωμα, ο άνεμος έρχεται και ξανάρχεται σαν έμμονη ιδέα:

Πρόσεχε τώρα. ως άνεμος
σφοδρός μέσα εις τα δάση,
ο αλαλαγμός σηκώνεται.
άκουε των πλεόντων
τα έια μάλα
(Χ, κε΄)

-και:

Κινεί την νήσον. Χίλια
πολέμου χάλκεα όργανα
βροντούν. εις τον αέρα
των ξίφων μύριαι γλώσσαι
λάμπουν, κλονούνται
(ΧΙΙ, ιη΄)

-και:

Από τας πρύμνας χύνεται
γεμίζων τον αέρα
κρότος μυρίων κυμβάλων,
και μέσα από τον θόρυβον
ψάλματα εκβαίνουν
(ΧΙΙΙ, ιε΄)

-ή:

Φυσάει σφοδρός ο άνεμος
και το δάσος κυμαίνεται
της Σελλαιΐδος. φθάνουσι
μακράν εδώ, όπου κάθομαι,
μουσικά μέτρα
(XV, α΄)

-αυτό είναι το γλωσσικό αίσθημα του Κάλβου: η Λέξη εδώ είναι υποβλητική ακριβώς με το να μην αφήνει καμία γεύση ζωής, είναι μια λέξη κενή, ή μάλλον υπνωτισμένη. Τέτοια ήταν ίσως η ασυνείδητη πρόθεση του Κάλβου: η γλώσσα, στις Ωδές, χρησιμεύει στη σκηνοθεσία ενός κόσμου κατοικημένου όχι από ανθρώπους αλλά από αερικά και δυνάμεις της φύσης που σκοπός τους είναι αδιάκοπα να μεταφέρουν οιωνούς και μηνύματα προς το πουθενά. ο ίδιος ο Κάλβος βρίσκεται διαρκώς στο κέντρο μιας λογοτεχνικής μοναξιάς: αυτό ο μακρινός ίλιγγος, αυτή η ζάλη των μουσικών μέτρων, που επέλεξε σαν υλικό, τον εμποδίζει να συλλάβει (να εκφράσει) εκείνο το πολυπόθητο προσωπικό νόημα, εκείνο το συναίσθημα που όλο πλησιάζει και ποτέ δεν φτάνει. Μπορούμε να πούμε ότι ο Κάλβος, σύμφωνα με τη ρομαντική συνταγή, μεταχειρίζεται, κατ' αρχάς, το περιεχόμενο μιας ενόρασης, ενός βλέμματος προφητικού: η φύση εδώ είναι πάντα ένα πεδίο υπερφυσικής επικοινωνίας. 'Υστερα όλη τούτη η πανδαισία αποτεφρώνεται μέσα στο εργαστήριο ενός νεοκλασικιστή, για τον οποίο το ποίημα είναι ένα κιονόκρανο. Πού βρίσκεται τελικά η Φύση; Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τι ήταν στ' αλήθεια η φύση για τον ίδιο τον Κάλβο.
Τι ένιωθε ο Κάλβος; Τι ένιωθε, ας πούμε, για τις γυναίκες, για τους φίλους, για τα ταξίδια και τα όνειρα; 'Ηταν ευερέθιστος, απόμακρος αλλά και παρορμητικός, υποφέροντας σίγουρα απ' το πλήγμα μιας χαμένης οικογένειας, γεμάτος υπεροψία αλλά και ικανός να κλάψει για τη δυστυχία των άλλων, νοσταλγός αλλά και φυγάς, ένας άνθρωπος που η αυστηρότητά του υπήρξε η αυλαία ενός δράματος, ο όρμος κάποιας εσωτερικής τρικυμίας. Είναι εντυπωσιακό το ότι όλος αυτός ο αναβρασμός αποτυπώθηκε αποκλειστικά σ' ένα πατριωτικό έργο, σε μια ποίηση που ξετυλιγόταν πάνω από ερειπωμένες πόλεις και ναυάγια, πάνω από εξεγερμένα πλήθη και τείχη που γκρεμίζονται απ' τις σάλπιγγες. Παρ' όλο που αυτές οι φαντασίες παρουσιάζονται, φαινομενικά, σαν μια ισχυρή συναισθηματική φόρτιση, ο Κάλβος δεν ακούει ποτέ (δεν εκφράζει) την ανθρώπινη παρουσία που βασανίζεται σ' αυτό το εχέμυθο Εσωτερικό: το μέσα έχει γίνει, αποκλειστικά, ο απαράβατος χώρος της φλογερής ανταπόκρισης στα ιδανικά του πατριώτη: ούτε έρωτας, ούτε ζωή, μόνο το πάθος της Ιδέας. Στα κενά διαστήματα του ύψους, σ' αυτή τη διαρκή ιδεαλιστική επιθυμία για τις ερήμους του χρόνου και τους απότομους γκρεμούς, απ' όπου έρχεται ο αχός του πολέμου, δεν ακούγεται τελικά τίποτα: ο Κάλβος είναι νεκρός μέσα στις ίδιες τις ωδές του. Αυτό εννοούσε ο Σεφέρης όταν έλεγε ότι "κατά βάθος είναι αμίλητος". Ο Κάλβος έγραψε, τρόπον τινά, συλλαμβάνοντας νοήματα έξω απ' τις αληθινές αισθήσεις. γι' αυτόν το νόημα είναι μόνο το χνάρι που αφήνει, δηλαδή οι λέξεις: δεν υπάρχει πίσω απ' τις ωδές καμιά πραγματική σωματική παρουσία του ανθρώπου που τις έγραψε (στην οποία θα οφείλαμε εκείνη την ευχαρίστηση που πηγάζει απ' τη ροή του κειμένου προς τη συνείδηση του αναγνώστη), η αγάπη του γι' αυτές τις αρχαιοπρεπείς φράσεις ήταν η αγάπη που νιώθουν οι ναυτικοί για τα φαντάσματα των πνιγμένων.
Τι απομένει λοιπόν απ' αυτό το έργο; Μένουν μονάχα κάποιες ρωγμές, κάποιοι απότομοι τριγμοί ενός κόσμου που πρόκειται από στιγμή σε στιγμή να τιναχτεί μέσα απ' τις στάχτες, χωρίς αυτό να συμβαίνει ποτέ. Κάθε ωδή είναι το σχεδιάγραμμα μιας επίκλησης, μια προφητεία που δεν επαληθεύτηκε. 'Ισως από κει προέρχεται η παρόρμηση που σου προκαλούν αυτά τα ποιήματα να τ' αποστηθίσεις, να τα επαναλάβεις μέχρι να νιώσεις το κέντρο, την "ψύχα" του μυστικού τους. Στέκονται μπροστά σου μ' έναν απόλυτο τρόπο, συμπαγή, άνισα και απόρθητα, κλειστά σ' οποιαδήποτε άλλη ερμηνεία απ' την ιστορική και φιλολογική: κάθε προσπάθεια να πλησιάσεις τον Κάλβο μέσα απ' το βάθος του κειμένου σκοντάφτει σε κάτι το μυστικοπαθές και τελικά απρόσιτο, βρίσκεσαι πάντα μπροστά σε μια διάρθρωση όχι σε μια ουσία, συναντάς διαρκώς την αντανάκλαση των ιδεών, ποτέ το ίδιο τους το συναίσθημα. "Αμίλητος" είναι ο Κάλβος, με την έννοια ότι η ζωή των ποιημάτων του συρρικνώνεται μέχρι το έπακρο, αφήνοντας στη θέση της έναν υπέρκομψο σκελετό από λέξεις (και τι πείσμα! Τι έμμονη ιδέα σ' αυτό το μετρικό σύστημα!). Δεν υπάρχει ωστόσο τίποτα σε τούτες τις λέξεις σχετικό με την αλήθεια εκείνου που τις γράφει: ό,τι τις διαποτίζει είναι μόνον το όνομα του συναισθήματος, η υπερβολική χειρονομία που το υποδεικνύει, ποτέ το ίδιο σαν μια ποιητική αλήθεια.
'Ετσι τα ποιήματα μένουν μόνα τους: δεν αποτελούν το ηχείο του Κάλβου παρά μόνον της παραδοξότητάς του: είναι η απόληξη μιας εργασίας (τυραννικής; ευχάριστης; ) που συντελέστηκε επίμονα στο σκοτάδι και στο όνομα κάποιου καθήκοντος. Αυτή εδώ η στροφή (XV, ια΄) τι σας λέει;

Των ποταμών πλατέα
νερά, βαθέα λαγγάδια,
έρημα μονοπάτια,
δάση, βουνά, χωράφια,
φεύγουν οπίσω

-μάλλον τίποτα! 'Ισως βέβαια η Φύση να είναι μια έκταση, μια παρήχηση του άλφα, μια χασμωδία που απλώνεται, με δυο λόγια, μια ευρυχωρία: όμως πού βρίσκεται αυτός που βλέπει; Δεν ξέρουμε τίποτα γι' αυτόν. είναι κάποιος που ρίχνει, απλούστατα, το βλέμμα πάνω στην απεραντοσύνη, όχι κάποιος που ήρθε εκεί για να αναπνεύσει. Η φωνή δονείται σε όλη τη γκάμα, από τον ψίθυρο μέχρι τις μεταφυσικές εξάρσεις, όμως σε ποιον ανήκει αυτή η φωνή; Ακόμα κι όταν παρουσιάζεται επιτέλους το υποκείμενο της ομιλίας, δεν είναι παρά ένα φάντασμα:

Εις τούτον τον ναόν,
των πρώτων Χριστιανών
παλαιότατον κτίριον,
πώς ήλθον; πώς ευρίσκομαι
γονατισμένος
(ΙΙΙ, α΄)

-"τον ναόν, των πρώτων Χριστιανών, παλαιότατον κτίριον...". Είναι εκπληκτικό το πόσο καθαρά ακούγεται ήδη, εδώ, η παράξενη αδεξιότητα των αποκηρυγμένων του Καβάφη, οι ασυνάρτητες δονήσεις των αιώνων μέσα στην πέτρα, που αποκτούν σιγά σιγά μιαν απόχρωση υπερευαίσθητης μνήμης. Αυτό είναι ο Κάλβος: παλαιότατον κτίριον, θόλοι κάτω απ' τους οποίους αντηχεί η φωνή ενός νεκρού ευπατρίδη. Κι ωστόσο, αντίθετα απ' ό,τι στον Καβάφη, το συναίσθημα εδώ είναι μόνο μια δήλωση, ποτέ μια ενέργεια. Είναι σαν ο ίδιος ο Κάλβος να διάλεξε μια ποιητική φόρμα τόσο άκαμπτη και αποστεωμένη ώστε να απορροφήσει την αληθινή ουσία της ποίησης, τη μουσική της, το βάρος της, τη σαρκική της υπόσταση - σαν αυτά τα πράγματα να ήταν αντίθετα προς την καθαρότητα της Μεγάλης Ιδέας.
'Ο,τι κι αν ένιωθε ο ίδιος, όποιο κι αν ήταν το μέτρο της αγαλλίασης ή του πόνου που του προκαλούσαν οι διακυμάνσεις της Ελληνικής υπόθεσης, ο κόσμος, στον Κάλβο, ηχεί σαν κάτι το κούφιο που σε καλεί να το γεμίσεις βάζοντας τη δική σου ύπαρξη στο πηδάλιο αυτής της δίχως υποκείμενο ρητορείας. Σκέφτομαι ότι ίσως αυτή είναι η απάντηση στο γιατί μου άρεσε κάποτε τόσο πολύ ν αποστηθίζω τον Κάλβο. Πράγμα που δεν είναι εύκολο, άλλωστε, γιατί, μπορεί αυτά τα ποιήματα να θεωρούνται ολοκληρωμένα (γεγονός που αναφέρεται συχνά σε αντιπαράθεση με την αποσπασματικότητα του Σολωμού), όμως ο ειρμός τους είναι διακεκομμένος, επαναλαμβανόμενος, δίχως αίσθηση διάρκειας. Υπάρχει συχνά στις στροφές των ωδών η εντύπωση ότι το κάθε τι είναι απομονωμένο και αυθύπαρκτο, μια στιγμιαία κινητικότητα σημασιών που δεν απλώνονται προς καμιά κατεύθυνση, ούτε προς την εξέλιξη ούτε προς τη συνοχή, αφού, εξαιτίας του τρόπου που συντάσσονται, εμφανίζονται λες και υπάρχουν η κάθε μια από μόνη της, με αποκλειστικό στόχο να δημιουργούν ένα νόημα τόσο υπερβολικά φορτισμένο ώστε να θρυμματίζεται. Η στροφή είναι αποκομμένη απ' το υπόλοιπο ποίημα, περιχαρακωμένη από ένα κενό, από ένα δακτύλιο σιωπής, κι έτσι, κατά κάποιο τρόπο, υψώνεται κάθετα πάνω στο τυπωμένο χαρτί, περικλείοντας μια μικρή κοσμογονία χωρίς επικοινωνία με το γύρω χώρο (το χώρο της συνείδησης του αναγνώστη): η κάθε στροφή εγκαθιδρύει ένα είδος κλειστής φύσης, ερμητικής και νεκρής, μια μικρή έκρηξη λέξεων που δεν επηρεάζει τίποτα και κανέναν. Το ενδιαφέρον μιας τέτοιας ποίησης έγκειται ίσως στο ότι ακούμε περισσότερο τον αντίλαλό της παρά την ίδια, μια και η ίδια δεν έχει τίποτα να μας πει έξω απ' αυτό που δείχνει:

Δάσος βοάει τοιούτως,
οπότε από τα σύγνεφα
σκληρώς το δέρνει ο άνεμος.
ξηρά τα φύλλα φεύγουσιν
εις τον αέρα
(ΧV, κβ΄)

-σαν το χαϊκού, μια τέτοια στροφή λέει: εκεί συμβαίνει αυτό, εδώ συμβαίνει τούτο. τίποτα περισσότερο. Δεν υπάρχει συμπέρασμα (στον Καβάφη, ας πούμε, υπάρχει πάντα ένα συμπέρασμα, ένα γεροντικό επιμύθιο, ένα ρεφραίν). Αυτή η έλλειψη "προέκτασης" δημιουργεί μια άνωση που φέρνει τη γλώσσα του κειμένου στην επιφάνεια, ενώ το νόημα μένει στο βυθό σαν κάτι που δεν μας αφορά άμεσα: η γλώσσα υπάρχει ως γλώσσα καθεαυτή. Ιδού η γοητεία του Κάλβου και μαζί το παράδοξο αυτής της γοητείας: ο Κάλβος δεν υπάρχει στ' αλήθεια, όπως δεν υπάρχει και το πορτραίτο του. είναι μόνο σκιά, μόνο γλώσσα, και μάλιστα σε μια μορφή ταυτόχρονα καθαρή και αντιφατική. Η ηδονή που κρύβεται στην πειθαρχία του να διαβάζεις τέτοια παλιομοδίτικα ποιήματα, σε προκαλεί σαν μια διαστροφή λίγο πολύ ακαταμάχητη. Γιατί δεν μπορεί να αποφύγει κανείς τον πειρασμό να διαβάζει και να ξαναδιαβάζει τον Κάλβο, νιώθοντας ότι η λογοτεχνική του φυσιογνωμία συγκεντρώνεται σ' εκείνο τον τελευταίο στίχο κάθε στροφής, σ' εκείνη τη μετρική παρέκκλιση που αιωρείται στο κενό για να δηλώσει τα πάντα χωρίς να λέει τίποτα. Το μετρικό σύστημα του Κάλβου είναι το ιδεώδες για να περιγράψεις την απουσία, την ερημιά:

Βαθυά εις τον άμμον βλέπω
χαραγμένα πατήματα
ζώντων παιδιών και ανθρώπων.
όμως πού είναι οι άνθρωποι,
πού τα παιδία;

Φρικτόν θλιβερόν θέαμα
τριγύρω μου εξανοίγω.
ποίων είναι τα σώματα
'που πλέουσ' εις το κύμα;
ποίων τα κεφάλια;
(ΧΙΙΙ, ζ΄-η΄)

Επομένως, διαβάζω τον Κάλβο σημαίνει δέχομαι να διαβάσω χωρίς να περιμένω τίποτα, και τότε ίσως βρεθώ στο κέντρο μιας έλξης που τόσο ισχυρότερη θα είναι όσο λιγότερο θα μπορώ να την εξηγήσω. 'Ισως αυτή να είναι η έλξη του θανάτου, η συγκίνηση που νιώθουμε αντικρίζοντας τα ερείπια ενός αρχαίου θεάτρου. Τούτη η μεταφορά υποβάλλει επιτέλους τον ορισμό του Κάλβου: ο Κάλβος είναι θέατρο δίχως ηθοποιούς. σκόρπια φύλλα και πατημασιές που αφήνει ο ταξιδιώτης πάνω στην άμμο για να τα σβήσει το κύμα και ο αέρας. Νιώθει κανείς μια ανατριχίλα, κάποιο δέος, περπατώντας μέσα στις στοές των άδειων ήχων, πάνω από πηγάδια και μικρές αβύσσους, όπου το κάθε τι, που ήταν ζωή, έχει τώρα μετατραπεί σε σταλαγμίτες και σταλακτίτες.
Να το πω αλλιώς; Ο Κάλβος υπήρξε ο ποιητής που μετέδωσε, άθελά του, ένα είδος γαλήνης του (γλωσσικού) κενού, την ηρεμία που νιώθει συχνά κανείς μπροστά στη θέα ενός νεκρού: τον διαβάζουμε ίσως γιατί υπάρχει σ' αυτόν κάτι το "ψεύτικο" και τετελεσμένο, σαν η Ιστορία να είναι μόνο ο ήχος της αληθινής ζωής όχι η ίδια, μια υποθετική ζωή που διαδραματίζεται πέρα απ' τα σύννεφα και τον ορίζοντα. Παρ' ότι πίστευε τόσο πολύ σε μια συναισθηματική υπόθεση, την περιέγραψε μόνο σαν να ήταν το ιδεαλιστικό της περίγραμμα: δεν μπορούσε να πετύχει τη γλυκύτητα του Σολωμού κι έτσι δεν έψαξε για το νόημα μιας μουσικής που να γεννιέται απ' το μηδέν: υπήρξαν κριτικοί που υποστήριξαν ότι το χαρακτηριστικό της παρουσίας του Κάλβου στη λογοτεχνία είναι η άγονη γραμμή, το γεγονός ότι δεν ήταν δυνατό να δοθεί κάποια συνέχεια σ' αυτό το έργο -αντίθετα απ' ό,τι συνέβη με τον Σολωμό, για παράδειγμα, που υπήρξε ο μοχλός κάθε πιθανής συνέχειας, ο κρίκος ανάμεσα στο δημοτικό τραγούδι και στη σύγχρονη ελληνική ποίηση. Νομίζω, χωρίς να είμαι βέβαιος, ότι το ρήγμα, αυτή η περιχαράκωση του Κάλβου, είναι η πηγή της γοητείας που ασκούν πάνω μας τα ελληνικά του: τον διαβάζουμε γιατί είναι εγγαστρίμυθος, δηλαδή κάτοχος κάποιου μυστικού, του οποίου δεν μπορούμε ν' αγγίξουμε παρά μόνον το απολίθωμα.
Οι Ωδές δημιουργούν κάποια μεταφυσική δύναμη, μια εντύπωση αόρατου βηματισμού σε χώρους όπου δεν πάτησε άνθρωπος. Συμβαίνει στα όνειρα ν' ακούσει κανείς ένα τραγούδι γραμμένο σε άγνωστη γλώσσα, που όμως (γιατί έτσι συμβαίνει στα όνειρα), το καταλαβαίνει. Αυτό το μήνυμα, οικείο και ταυτόχρονα ακατάληπτο, προκαλεί ένα ρίγος. Τέτοιο είναι το ρίγος που προκαλεί και ο Κάλβος. Τουλάχιστο σ' εμένα.

"Το Δέντρο", τεύχος 67-68, Απρίλιος-Μάιος 1992

Πηγή

Παρασκευή 28 Οκτωβρίου 2016

Οδυσσέας Ελύτης: Η πορεία προς το μέτωπο


Ο γενειοφόρος ανθυπολοχαγός του '40 Οδυσσέας Ελύτης

Διαβάζει ο Μάνος Κατράκης:




Ξημερώνοντας τ' Αγιαννιού, με την αύριο των Φώτων, λάβαμε τη διαταγή να κινήσουμε πάλι μπροστά, για τα μέρη όπου δεν έχει καθημερινές και σκόλες. Έπρεπε, λέει, να πιάσουμε τις γραμμές που κρατούσανε ως τότε οι Αρτινοί, από Χειμάρρα ως Τεπελένι. Λόγω που εκείνοι πολεμούσανε απ' την πρώτη μέρα, συνέχεια, κι είχαν μείνει σχεδόν οι μισοί και δεν αντέχανε άλλο.
Δώδεκα μέρες κιόλας είχαμε μεις πιο πίσω, στα χωριά. Κι απάνω που συνήθιζε τ' αυτί μας πάλι στα γλυκά τριξίματα της γης, και δειλά συλλαβίζαμε το γάβγισμα του σκύλου ή τον αχό της μακρινής καμπάνας, να που ήταν ανάγκη, λέει, να γυρίσουμε στο μόνο αχολόι που ξέραμε: στο αργό και στο βαρύ των κανονιών, στο ξερό και στο γρήγορο των πολυβόλων.
Νύχτα πάνω στη νύχτα βαδίζαμε ασταμάτητα, ένας πίσω απ' τον άλλο, ίδια τυφλοί. Με κόπο ξεκολλώντας το ποδάρι από τη λάσπη, όπου, φορές, εκαταβούλιαζε ίσαμε το γόνατο. Επειδή το πιο συχνά ψιχάλιζε στους δρόμους έξω, καθώς μες στην ψυχή μας. Και τις λίγες φορές όπου κάναμε στάση να ξεκουραστούμε, μήτε που αλλάζαμε κουβέντα, μονάχα σοβαροί και αμίλητοι, φέγγοντας μ' ένα μικρό δαδί, μία - μία εμοιραζόμασταν τη σταφίδα. Ή φορές πάλι, αν ήταν βολετό, λύναμε βιαστικά τα ρούχα και ξυνόμασταν με λύσσα ώρες πολλές, όσο να τρέξουν τα αίματα. Τι μας είχε ανέβει η ψείρα ως το λαιμό, κι ήταν αυτό πιο κι απ' την κούραση ανυπόφερτο. Τέλος, κάποτε ακουγότανε στα σκοτεινά η σφυρίχτρα, σημάδι ότι κινούσανε, και πάλι σαν τα ζα τραβούσαμε μπροστά να κερδίσουμε δρόμο, πριχού ξημερώσει και μας βάλουνε στόχο τ' αερόπλανα. Επειδή ο Θεός δεν κάτεχε από στόχους ή τέτοια, κι όπως το ΄χε συνήθειο του, στην ίδια πάντοτε ώρα ξημέρωνε το φως.
Τότες, χωμένοι μες στις ρεματιές, γέρναμε το κεφάλι, από το μέρος το βαρύ, όπου δεν βγαίνουνε όνειρα. Και τα πουλιά μας θύμωναν, που δεν δίναμε τάχα σημασία στα λόγια τους - ίσως και που ασκημίζαμε χωρίς αιτία την πλάση. Άλλης λογής εμείς χωριάτες, μ' άλλω λογιώ ξινάρια και σιδερικά στα χέρια μας, που ξορκισμένα να ΄ναι.
Δώδεκα μέρες κιόλας, είχαμε μεις πιο πίσω στα χωριά κοιτάξει σε κατρέφτη, ώρες πολλές, το γύρο του προσώπου μας. Κι απάνω που συνήθιζε ξανά το μάτι μας τα γνώριμα παλιά σημάδια, και δειλά συλλαβίζαμε το χείλο το γυμνό ή το χορτάτο από τον ύπνο μάγουλο, να που τη δεύτερη τη νύχτα σάμπως πάλι αλλάζαμε, την τρίτη ακόμη πιο πολύ, την ύστερη, την τέταρτη, πια φανερό, δεν ήμασταν οι ίδιοι. Μόνε σα να πηγαίναμε μπουλούκι ανάκατο, θαρρούσες, απ' όλες τις γενιές και τις χρονιές, άλλοι των τωρινών καιρών κι άλλοι πολλά παλιών, που ΄χαν λευκάνει
απ' τα περίσσια γένια. Καπεταναίοι αγέλαστοι με το κεφαλοπάνι, και παπάδες θερία, λοχίες του 97 ή του 12, μπαλτζήδες βλοσυροί πάνου απ' τον ώμο σειώντας το πελέκι, απελάτες και σκουταροφόροι με το αίμα επάνω τους ακόμη Βουλγάρων και Τούρκων. Όλοι μαζί, δίχως μιλιά, χρόνους αμέτρητους αγκομαχώντας πλάι - πλάι, διαβαίναμε τις ράχες, τα φαράγγια, δίχως να λογαριάζουμε άλλο τίποτε. Γιατί καθώς όταν βαρούν απανωτές αναποδιές τους ίδιους τους ανθρώπους πάντα, συνηθάν εκείνοι στο Κακό, τέλος του αλλάζουν όνομα, το λεν Γραμμένο ή Μοίρα - έτσι κι εμείς επροχωρούσαμε
ίσια πάνου σ' αυτό που λέγαμε Κατάρα, όπως θα λέγαμε Αντάρα ή Σύγνεφο. Με κόπο ξεκολλώντας το ποδάρι απ' τη λάσπη όπου φορές εκαταβούλιαζε ίσαμε το γόνατο. Επειδή το πιο συχνά, ψιχάλιζε στους δρόμους έξω καθώς μες στην ψυχή μας.
Κι ότι ήμασταν σιμά πολύ στα μέρη όπου δεν έχει καθημερινές και σκόλες, μήτε αρρώστους και γερούς, μήτε φτωχούς και πλούσιους, το καταλαβαίναμε. Γιατί κι ο βρόντος πέρα, κάτι σαν καταιγίδα πίσω απ' τα βουνά, δυνάμωνε ολοένα, τόσο που καθαρά στο τέλος να διαβάζουμε το αργό και το βαρύ των κανονιών, το ξερό και το γρήγορο των πολυβόλων. Ύστερα και γιατί, ολοένα πιο συχνά, τύχαινε τώρα ν' απαντούμε, απ' τ' άλλο μέρος να ΄ρχονται, οι αργές οι συνοδείες με τους λαβωμένους. Όπου απιθώνανε χάμου τα φορεία οι νοσοκόμοι, με τον κόκκινο σταυρό στο περιβραχιόνιο, φτύνοντας μέσα στις παλάμες, και το μάτι τους άγριο για τσιγάρο. Κι όπου κατόπι σαν ακούγανε για που τραβούσαμε, κουνούσαν το κεφάλι, αρχινώντας ιστορίες για σημεία και τέρατα. Όμως εμείς το μόνο που προσέχαμε ήταν εκείνες οι φωνές μέσα στα σκοτεινά, που ανέβαιναν, καυτές ακόμη από την πίσσα του βυθού ή το θειάφι. «Όι, όι, μάνα μου», «όι, όι, μάνα μου», και κάποτε, πιο σπάνια, ένα πνιχτό μουσούνισμα, ίδιο ροχαλητό, που ΄λεγαν, όσοι ξέρανε, είναι αυτός ο ρόγχος του θανάτου.
Ήταν φορές που εσέρνανε μαζί τους κι αιχμαλώτους, μόλις πιασμένους λίγες ώρες πριν, στα ξαφνικά γιουρούσια που κάναν τα περίπολα. Βρωμούσανε κρασί τα χνώτα τους, κι οι τσέπες τους γιομάτες κονσέρβα ή σοκολάτες. Όμως εμείς δεν είχαμε, ότι κομμένα τα γιοφύρια πίσω μας, και τα λίγα μουλάρια μας κι εκείνα ανήμπορα μέσα στο χιόνι και στη γλιστράδα της λασπουριάς.
Τέλος, κάποια φορά, φανήκανε μακριά οι καπνοί που ανέβαιναν μεριές-μεριές, κι οι πρώτες στον ορίζοντα κόκκινες, λαμπερές φωτοβολίδες.


ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ (1959)

Τρίτη 25 Οκτωβρίου 2016

Βασίλης Πανδής: Ψηλαφώντας ονειρώξεις


Στερεύουν οι ώρες
Στενεύουν οι τόποι

Ξανθαίνει ο πειρασμός,
ακέραιος ακέρατος ακήρατος,
καθώς ποδοπατούνται οι μέρες·
οι νύχτες σαπφειραίνουν
με των εραστών τα χάδια

Πόσες ελπίδες έφερεν η αυγή
και πόσες έτσι σκιάστηκαν

Ο Ιούλιος μαραγκιάζει
στις φωτογραφίες
με την αρχαία του
πλάτη

Οι σειρήνες γυρεύουν
το τιμόνι
το στημόνι
τη μόνη διαφυγή

Όλες οι γυναίκες πέφτουν
ζητώντας τ' αδράχτι
της μνημοσύνης,
με τσεκούρι κρυφό
κάτω απ' τον ώμο

Κανένας ουρανός
για τον ηττημένο και την αυταπάτη του,
που δεν θα πάρει σάρκα

Καμία γη
για την αγνεία
που δεν θα πάρει η σάρκα

το θείο σκουλήκι με τη λατρεία του
η Ποίηση με τις προφητείες και τις σοφιστείες

Ασπρόμαυρος υπνόσακος·
ασπρόμαυρη ανία·
την καταλαμβάνω,
ψιθυρίζοντας
ξένες γλώσσες·
στα μέτρα των αντιφάσεων·

με το γδύμα
το καινούργιο σώμα

Τι Σιρόκος τι Γαρμπής
Τι Λίβας τι Λεβάντες

Όλες οι γυναίκες πέφτουν
και κρατάν στα σκέλια
τα λουλούδι' αμύριστα,
ίδιες οι διεκδικήσεις της Μεσογείου

Πυκνώνει το αίμα,
όταν εξαντλείται να γυρνά και να γυρνά
και να γυρνά
αδιάκοπα στις ίδιες φλέβες

Αδειάζει από αίμα
η φωνή
γίνεται κίνδυνος·
κίνδυνος, τ' αψηλά πατώματα·
κίβδηλος κίνδυνος, τα λιοπύρια,
και κυνήγι

Στενεύουν οι ώρες
Στερεύουν οι τόποι



Δημοσιεύτηκε στο τρίτο τεύχος του περιοδικού "ανθρώπινο"

Μίλτος Σαχτούρης: Το καφενείο



Καθόμουνα στο καφενείο και κοίταζα
                                            από τη βιτρίνα
μια γυναίκα δίχως χέρια προσπαθούσε
να κρύψει ένα τηλέφωνο μέσα στο στόμα της
το χοντρό κόκκινο πουλί που πάντοτε
                                            με καταδιώκει
πέταξε γύρω γύρω μου τρεις φορές
ύστερα στάθηκε στην πόρτα του καφενείου
και μου φώναξε:
—Είσαι αφελής, δεν ξέρεις τίποτε,
                                            θα σε σκοτώσω!
εγώ τότε βάλθηκα να τραγουδάω
για την άσπρη ζαχαρένια γυναίκα που πέθανε
                                            με τις καλογριές

ήταν όλα τόσο άσχημα, φριχτά
που άρχισα να γελάω
να γελάω
να γελάω

είδα και τον εαυτό μου να περνάει
                                            έξω από τη βιτρίνα

ήταν απέραντα θλιμμένος και σκεφτικός