Νίκος Κούνδουρος: Ο Δράκος

Θωμάς Γκόρπας: Μαγική εικόνα

Αύγουστος Κυριακή η Ελλάδα πλάι στη θάλασσα:
ήλιος δροσιά πεύκα φαΐ κρασί κι αγάπη.
Στο πικάπ
έπαιζε ασταμάτητα
του Τσιτσάνη η «Συννεφιασμένη Κυριακή».
Και κανείς δεν είπε ν’ αλλάξει ο δίσκος…

Θωμάς Γκόρπας: Τα λαϊκά τραγούδια

Τα λαϊκά τραγούδια μοιάζουν με πουλιά
μαύρα περήφανα έρημα ωραία και προδομένα
μεσ’ απ’ τα σπλάχνα των τσιτσάνηδων πετάγονται καθώς
μεσ’ απ’ τα σπλάχνα του εργάτη: Σας μισώ
μεσ’ απ’ τα σπλάχνα του φαντάρου: Δεν θέλω
καθώς μεσ’ απ’ τα σπλάχνα του εραστή πετάγεται: Τι μπορώ
να κάνω για σένα αγάπη μου; Και κλαίει…

Ευγένιος Αρανίτσης: Αν είσαι 16 έως 25, ιδού η ευκαιρία!

Ο Ιάλυσος, γιος της Κυδίππης και του Κέρκαφου, είχε ιδρύσει την πόλη Ρόδο και πολύ σωστά έπραξε αφού, στην αντίθετη περίπτωση, οι ιππότες του Τάγματος του Αγίου Ιωάννη δεν θα είχαν αγοράσει το νησί το 1309.

Κατόπιν, ο Χιλιανός Αλεχάντρο Χοντορόφσκι ίδρυσε το σουρεαλιστικό κίνημα S.ΝΟΒ. Τέλος, ο συγγραφέας Γιώργος Σκούρτης, το 1987, ίδρυσε τη «Ράμπα», το διάσημο μπαράκι στην Τσαμαδού. Εκεί σύχναζε διψασμένος ο Νίκος Καρούζος, ο προ-προτελευταίος ίσως μεγάλος μας ποιητής, με τις τσέπες του συνήθως άδειες, εκτός κι αν είχε εισπράξει κάποια σωτήρια προκαταβολή απ' τον Καστανιώτη ή απ' την «Εστία». Ο Σκούρτης βέβαια ήταν κάθε άλλο παρά απρόθυμος να αποτελέσει υπόδειγμα οικοδεσπότη απέναντι στον ξεχωριστό του θαμώνα· αυτός, με τη σειρά του, σκάρωνε πού και πού, επί τόπου, ένα ποίημα και το άφηνε με τον πομπώδη, βαθυστόχαστο, κάπως σπασμωδικό του τρόπο πάνω στον πάγκο, σαν κλητήριο θέσπισμα.

Η συνήθεια του Καρούζου να χαρίζει ποιήματα σε φίλους και γνωστούς ή να αποζημιώνει, μέσω αυτών, για τις οφειλές του σε ορισμένα μπαρ ή και εστιατόρια, όπως έκανε ο Πικάσο με τα σκίτσα του αν πιστέψουμε τον θρύλο, μας καλεί να του αναγνωρίσουμε την πρωτοτυπία της άσκησης μιας ιδιαίτερης μορφής αφιέρωσης. Οχι εκείνης της τετριμμένης που συνοδεύει το χειρόγραφο δίκην ρητής προμετωπίδας -στον τάδε ή στη δείνα-, επαναλαμβανόμενη στο τυπωμένο κείμενο, και την οποία έβρισκες στη μαύρη αγορά για πενταροδεκάρες, όχι! Εδώ γινόταν παραχώρηση του ίδιου του αντικειμένου, της ίδιας της σελίδας, οριστικά και αποκλειστικά δικής σου, εσένα του παραλήπτη, δίχως καν ο συγγραφέας να έχει κρατήσει αντίγραφο. Που σημαίνει ενδεχομένως το αποκορύφωμα μιας γενναιόδωρης παρόρμησης εν ονόματι του παρόντος ως ενεργοποιημένου λίκνου αυθόρμητων συμβάντων. Θα λέγαμε το ίδιο και για τους παραχωρητικούς αυτοσχεδιασμούς του Λάγιου, αν δεν ήταν πασίγνωστη η τερατώδης μνημονική του ικανότητα, κατά τι ανώτερη εκείνης του Καρούζου, οπότε όλοι υποπτεύονταν ότι κρατούσε αντίγραφα στα νευρικά κύτταρα του ιππόκαμπου του εγκεφάλου του. Οι ομοιοκαταληξίες σχημάτιζαν τις αλυσίδες των πρωτεϊνών.

Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι για το ρεμπέτικο (1949)

Η διάλεξη του Μάνου Χατζιδάκι για το ρεμπέτικο τραγούδι δόθηκε στις 31 Ιανουαρίου 1949 στο «Θέατρο Τέχνης» του Κάρολου Κουν.


Ερμηνεία και θέση του σύγχρονου λαϊκού τραγουδιού

    Θα ήθελα προκαταβολικά να σας πληροφορήσω, πως μ’ όλη μου την καλή διάθεση, δεν είμαι σε θέση να πω, ούτε καινούργια πράγματα, ούτε κι όσα μιλήσω απόψε να τα δώσω με σοφία. Θα προσπαθήσω όμως, κι όσο μπορώ πιο καλά, να σας μεταδώσω αυτό που με κάνει να ζω και να βλέπω την αξία του μέχρι σήμερα περιφερόμενου λαϊκού σκοπού της πόλης.

    Τώρα, αν τούτη η πανηγυριώτικη ομιλία για το ρεμπέτικο, γινόταν πριν δυο χρόνια, ίσως να ΄χε κάπως διαφορετικό χαρακτήρα, δηλαδή να ΄ταν, πιο μεροληπτική –μπορούμε να πούμε – και συγχρόνως πιο ενθουσιαστική για το θησαυρό που κλείνουν οι ρυθμοί του ζεϊμπέκικου και του χασάπικου. Δεν θα μπορούσαμε ίσως να ξεφύγουμε από τη γοητεία του γυαλένιου ήχου ενός μπουζουκιού για να κοιτάξουμε το θέμα μας στη ρίζα του κι ακόμη να μείνουμε όσο χρειάζεται ψυχροί κι αντικειμενικοί για μια τέτοια δουλειά. Αυτό -θα πείτε- μπορεί να γίνει σήμερα; Είναι κάτι που δεν μπορώ να προεξοφλήσω με βεβαιότητα. Όσο νά ΄ναι όμως, η μεγάλη διάδοση που πήρε τα δύο τελευταία χρόνια το ρεμπέτικο, μας αφήνει περιθώριο για μια τέτοια, επικίνδυνα πρώιμη, ομολογώ εργασία.

    Το ρεμπέτικο, κι αυτό είναι γεγονός αναμφισβήτητο, έχει πια επιβάλλει τη δύναμή του, λίγο - πολύ σ΄ όλους μας, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είτε δηλαδή γιατί το παραδεχόμαστε, είτε όχι, ενώ συγχρόνως βλέπουμε να έχει δημιουργηθεί γύρω του μια επιπόλαιη κατάσταση μόδας, που μας κάνει ν’ αντιδρούμε δικαιολογημένα σ’ αυτήν και ν’ αμφιβάλλουμε για τη μελλοντική και ποιοτική εξέλιξη του είδους. (Εδώ πέρα βέβαια παίρνω σαν δεδομένο την ποιοτική του αξία). Και στον τόπο μας καθώς κι έξω, όλα περνούν απ’ αυτήν την περίοδο που ονομάζουμε μόδα. Μήπως απέφυγε κάτι τέτοιο το δημοτικό μας τραγούδι πριν 50 χρόνια, σαν φούντωνε το κίνημα των δημοτικιστών; Κι ακόμη πριν δύο χρόνια, το ίδιο δεν είχε συμβεί με τις λαϊκές εικαστικές τέχνες, όπου ο Θεόφιλος και ο Παναγής Ζωγράφος προβάλλονται στο ίδιο πλάνο με τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα;

Βασίλης Τσιτσάνης: Αρχόντισσα

Οι στίχοι του έπους αυτού, γραμμένοι απ' το χέρι του ίδιου του Τσιτσάνη

Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Στράτος Παγιουμτζής & Στελλάκης Περπινιάδης
Δίσκος: Δίσκος 78 στροφών (1939)



Κουράστηκα για να σε αποκτήσω,
αρχόντισσά μου, μάγισσα, τρελή
Σαν θαλασσοδαρμένος μες στο κύμα,
παρηγοριά ζητούσα ο δόλιος στη ζωή

Πόσες καρδούλες έχουν μαραζώσει
και ξέχασαν για πάντα τη ζωή
Μπροστά στ’ αρχοντικά σου τα στολίδια,
σκλαβώθηκαν για σένα ξένοι και Ρωμιοί

Αρχόντισσα τα μαγικά σου μάτια,
τα ζήλεψα τα έκλαψα πολύ
Φαντάστηκα, σκεφτόμουνα παλάτια,
μα συ με γέμισες μαρτύριο στη ζωή

***


Δυο λόγια από το Μάνο Χατζιδάκι:

«Λίγο πριν απ’ τον πόλεμο του ’40 ο Tσιτσάνης τραγούδησε για πρώτη φορά το “Αρχόντισσα μου μάγισσα τρανή- κουράστηκα για να σε αποκτήσω”. Ήταν ένας μεγαλοφυής σχεδιασμός, μπορώ να πω, πάνω στο ερωτικό θέμα, που η δύναμή του και η αλήθεια του μας φέρνει κοντά στον "Ερωτόκριτο" του Κορνάρου και μετά από εκατοντάδες χρόνια κοντά στο "Ματωμέvο Γάμο" του Λόρκα. Η μελωδική του γραμμή -αφάνταστη σε περιεκτικότητα και σε λιτότητα- πλησιάζει τον Μπαχ. Αυτό το τραγούδι ορθώθηκε για να αντιμετωπίσει μια τυραννισμένη και δύσκολη εποχή και στάθηκε η πρώτη δυνατή φωνή μιας γενιάς.»

Βασίλης Τσιτσάνης: Αχάριστη

Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Στελλάκης Περπινιάδης & Ιωάννα Γεωργακοπούλου & Τρίο Μπελκάντο & Βασίλης Τσιτσάνης
Δίσκος: Δίσκος 78 στροφών (1947)

Δε ρώτησες τόσον καιρό για μένα
πώς πέρασα, τρελή, στην ξενιτιά
Σ' αγάπησα, δυστύχησα για σένα
και σέρνομαι, κακούργα, μακριά

Τα βάσανά μου μ' έριξαν στα ξένα
και μ' έχουν της ζωής κατάδικο
Αχάριστη, δεν πόνεσες για μένα
κι αυτό το βρίσκω να 'ναι άδικο

Μου είπανε πως ζεις ευτυχισμένη
Θεότρελη, στα πλούτη κολυμπάς,
μα μια κατάρα πάντα θα σε δέρνει,
του προδομένου ο πόνος της καρδιάς

***

Μνημειώδης και η εκτέλεση με του Βασίλη Τσιτσάνη με την Πόλυ Πάνου και το Στράτο Διονυσίου:

Βασίλης Τσιτσάνης: Αθηναίισα

Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Στελλάκης Περπινιάδης & Βασίλης Τσιτσάνης
Δίσκος: Δίσκος 78 στροφών (1946)



Είσαι φίνα και μ’ αρέσεις, Αθηναίισα!
Στη ματιά σου κάτι έχεις, καλέ μποέμισσα! (x2)

Είσαι πρώτη στην Αθήνα, στ' ομολόγησα,
όμορφη, γλυκιά, τσαχπίνα, πλάνα, γόησσα! (x2)

Δυο κρυστάλλινα παλάτια χρυσοστόλιστα
θα σου χτίσω για τα μάτια τα σπανιόλικα! (x2)

Είσαι πρώτη στην Αθήνα, στ' ομολόγησα,
όμορφη, γλυκιά, τσαχπίνα, πλάνα, γόησσα! (x2)

Βασίλης Τσιτσάνης: Πέφτουν της βροχής οι στάλες

Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Ιωάννα Γεωργακοπούλου
Δίσκος: Δίσκος 78 στροφών (1947)




Πέφτουν της βροχής οι στάλες
κι εγώ κάθομαι στις σκάλες
Θα ‘θελα να μπω, σαν πρώτα,
μα κρατάς κλειστή την πόρτα

Τι την θέλεις και την κλείνεις;
Να ‘μπω μέσα δε μ' αφήνεις
Είναι συννεφιά και μπόρα
και τι θ' απογίνω τώρα;

Απορώ τι σου 'χω φταίξει
Άνοιξε, άνοιξε θα βρέξει
Πέφτουν της βροχής οι στάλες
κι εγώ κάθομαι στις σκάλες

Χαράλαμπος Βασιλειάδης: Η άμαξα μες στη βροχή

Στίχοι: Χαράλαμπος Βασιλειάδης
Μουσική: Απόστολος Χατζηχρήστος
1η εκτέλεση: Απόστολος Χατζηχρήστος
Άλλες εκτελέσεις: Στράτος Παγιουμτζής, Σωτηρία Μπέλλου, Γρηγόρης Μπιθικώτσης (β' φωνή: Βασίλης Τσιτσάνης), κ.α.




Η άμαξα μες στη βροχή
Τράβα, αμαξά, μη μου βραχεί
το κορίτσι που 'ναι μέσα,
όμορφο σαν πριγκηπέσα,
μη μου βραχεί

Τράβα, αμαξά μου, να χαρείς,
όσο πιο γρήγορα μπορείς
Η βροχή όλο δυναμώνει,
το κορίτσι μου κρυώνει,
μη μου βραχεί

Έβγα στην άσφαλτο αμαξά
και στρίψε πάλι απ' τη γωνιά,
να μας πας για το τσαρδί μας,
στη φωλίτσα τη δική μας,
τράβα, αμαξά

Βασίλης Τσιτσάνης: Θέλω μάγκα και σατράπη

Στίχοι: Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Σωτηρία Μπέλλου
Φωνητικά: Κώστας Μαυρομιχάλης
Δίσκος: Δίσκος 45 στροφών (1960)


Έναν άντρα στη ζωή μου
μοναχά αγάπησα -
θα τον πάρω κι ας μου λένε
πως την πάτησα

Θέλω έρωτα κι αγάπη,
θέλω μάγκα και σατράπη
Θέλω μάγκα και σατράπη,
θέλω έρωτα κι αγάπη

Όταν βρίσκεται κοντά μου,
μου γλυκαίνει τον καημό,
μ'αγκαλιάζει με φιλάει
δίχως τελειωμό

Θέλω έρωτα κι αγάπη,
θέλω μάγκα και σατράπη
Θέλω μάγκα και σατράπη,
θέλω έρωτα κι αγάπη

Και χαστούκι να μου δώσει
ούτε λέξη δεν θα πω
είναι ο άντρας της καρδιά μου
και τον αγαπώ

Θέλω έρωτα κι αγάπη,
θέλω μάγκα και σατράπη
Θέλω μάγκα και σατράπη,
θέλω έρωτα κι αγάπη

Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος απαγγέλλει και τραγουδά στο «Άξιον Εστί» του Βασίλη Βασιλικού

Ο Βασίλης Βασιλικός και ο Ντίνος Χριστιανόπουλος απαγγέλλουν Ντίνο Χριστιανόπουλο και η «Η παρέα του Τσιτσάνη» τραγουδά το «Γάμο του Τσιτσάνη (Βρήκα τη γυναίκα που γουστάρω)».

Μάνος Χατζιδάκις: Έξι λαϊκές ζωγραφιές

Βασίλης Τσιτσάνης: Η Σεράχ

Στίχοι:   Βασίλης Τσιτσάνης
Μουσική:   Βασίλης Τσιτσάνης
1η εκτέλεση: Μαρίκα Νίνου
Δίσκος: Δίσκος 78 στροφών (1951)




Πίσω, στα πυκνά τα καφάσια,
σαν τη δαιμονισμένη γυρνά
Χρόνια το γλυκό παλληκάρι
περιμένει τη Σεράχ κι αγρυπνά

Αστράφτει το σπαθί του καβαλάρη
σαν τη φωτιά, σαν φωτιά!
Τα σίδερα λυγίζουν και σπαράζονται
τα κορμιά! (2)
Και αρπάζει τη Σεράχ (2)
κι όλες λέν' "Αλλάχ, Αλλάχ!
Εϊ γκιουλέ ολσούν!" (2)

Κλαίνε στα χαρέμια οι σκλάβες,
τρέμουν την οργή του Πασά
Κλαίνε στο σεράι οι αγάδες
που ποθούσαν της Σεράχ την ομορφιά


* Αξίζει ν' ακούσετε και την εκπληκτική εκτέλεση της Πόλυς Πάνου, απ' τη φόρο τιμής στο ρεμπέτικο και το αυθεντικό λαϊκό τραγούδι-μουσική παράσταση του Σταύρου Ξαρχάκου, "Αμάν Αμήν" (1995) - σημειωτέον ότι εξίσου εκπληκτική είναι και η ενορχήστρωση του Στ. Ξαρχάκου:

Τα ζεϊμπέκικα του Γιάννη Τσαρούχη