γράφει ο Νίκος Σαραντάκος
Το σημερινό κυριακάτικο, άρα φιλολογικό μας άρθρο αποτελεί, κατά κάποιον τρόπο, συνέχεια ενός παλιότερου φιλολογικού άρθρου. Βέβαια, το παλιότερο εκείνο άρθρο δεν δημοσιεύτηκε την περασμένη ή την προπερασμένη Κυριακή αλλά πριν από τριάμισι χρόνια -τι τα θέλετε όμως, ΑΝ ο βίος είναι βραχύς, η τέχνη είναι μακρά.
Στο άρθρο που είχα γράψει το 2012 για την τερατώδη γκάφα του (οΘντκ) φιλόλογου κ. Σ. Καργάκου να βγάλει φασίστα τον Καβάφη επειδή σε κάποια παλιά εφημερίδα βρήκε μια πλαστή επιστολή υπέρ του φασιστικού κόμματος που την υπέγραφε ο Καβάφης και άλλοι επιφανείς αλεξαντριανοί, αγνοώντας ότι υπήρξε διάψευση και μη μπορώντας να δει ότι ο Καβάφης με τον Λαγουδάκη δεν θα υπέγραφαν μαζί ούτε έγγραφο διαμαρτυρίας για τα τσουχτερά κοινόχρηστα της οκέλας τους (της πολυκατοικίας δηλαδή), έγραφα και τα εξής: Οι φίλοι του Καβάφη συγκέντρωσαν υπογραφές κάτω από ένα κείμενο διαμαρτυρίας, το οποίο δημοσιεύτηκε ευρέως και στην Αλεξάνδρεια αλλά και στην Αθήνα. Ο Δρ Λάιγξ κατατροπώθηκε, αλλά η αντιπαράθεση μεταφέρθηκε στην Αθήνα, όπου οι φίλοι του Παλαμά αισθάνθηκαν να απειλείται το είδωλό τους από τον αλεξανδρινό ποιητή. Όχι με μεγάλη δόση υπερβολής θα μπορούσαμε να πούμε ότι εξαιτίας του επεισοδίου Λαγουδάκη βγήκε το ειδικό καβαφικό τεύχος του περιοδικού Νέα Τέχνη, μορφοποιήθηκε ο πυρήνας των φίλων του Καβάφη στην Αθήνα (Λαπαθιώτης, Βαϊάνος κτλ.) και εδραιώθηκε ο Καβάφης ως το αντίπαλον δέος στον Παλαμά. Όμως το κεφάλαιο αυτό θα μας απασχολήσει σε επόμενο σημείωμα, διότι ήδη έχω γράψει πάρα πολλά.
Βρισκόμαστε στα 1924 και στην ελληνική ποίηση, όπως τουλάχιστον αυτή είναι αντιληπτή στην Αθήνα, κυριαρχεί ο Παλαμάς, αν και ο Καβάφης έχει αρχίσει να ακούγεται. Με αφορμή το επεισόδιο Λαγουδάκη λοιπόν, ο Δημήτρης Ταγκόπουλος, ο εκδότης του ιστορικού Νουμά, της ναυαρχίδας των δημοτικιστών, έγραψε στην εφημερίδα Έθνος, όπου είχε καθημερινή φιλολογική στήλη αλλά και χρονογράφημα, το άρθρο που θα διαβάσετε, με τίτλο «Καβαφισμός». Στο αρνητικότατο για τον Καβάφη άρθρο, που παρομοίαζε με επιδημία τον καβαφισμό, απάντησε ο Ναπολέων Λαπαθιώτης, από τους πρώτους και πιο πιστούς φίλους του Καβάφη στην Αθήνα, με μια μάλλον σύντομη επιστολή του, που την παρουσιάζω επίσης. Οι δυο επιστολές είναι γνωστές στους παροικούντες τη φιλολογικήν Ιερουσαλήμ, αλλά αν δεν κάνω λάθος δεν υπάρχουν στο Διαδίκτυο.
Ο Ταγκόπουλος είχε λόγους να επιτεθεί στον Καβάφη, μια και ήταν φίλος και θαυμαστής του Παλαμά, και η παλαμική κυριαρχία αισθανόταν την απειλή των καινών δαιμονίων από την Αλεξάνδρεια. Υπήρχαν και γλωσσικοί λόγοι, αφού οι ακραιφνείς δημοτικιστές δεν δέχονταν την ουσιαστικά δημοτική αλλά μικτή γλώσσα του Καβάφη (Καραγκιόζη της δημοτικής, τον είχε αποκαλέσει ο Ψυχάρης). Ο Λαπαθιώτης, βέβαια, ήταν κι αυτός δημοτικιστής αλλά έριχνε με μεγαλύτερη προθυμία νερό στο κρασί του.
Το άρθρο του Ταγκόπουλου δημοσιεύτηκε στις 8 Απριλίου 1924 στην πρώτη σελίδα του Έθνους (που εκείνη την εποχή κυκλοφορούσε δισέλιδο νομίζω, αλλά επειδή κάθε σελίδα είχε επιφάνεια μερικά στρέμματα χώραγε πολλήν ύλη -λάθος, έβγαινε σε τετρασέλιδο!), με επίτιτλο Η πνευματική ζωή (εκσυχρονίζω την ορθογραφία, με πλάγιους χαρακτήρες αποδίδω τα αραιογραμμένα στο πρωτότυπο)
ΚΑΒΑΦΙΣΜΟΣ
Τη γη των Φαραώ την κατασυγκινεί ένα σπουδαιότατο ζήτημα σήμερα, ο Καβαφισμός. Ημπορεί κι αυτό να χαρακτηρισθεί ως ένα είδος φιλολογικού Φαραωνισμού —για να είναι έτσι πιο μοντέρνος, αφού όλα σήμερα η μόδα τα ’χει μεταβάλει σε Φαραώ. Δε σημαίνει όμως τίποτα. Κι όταν περάσει ακόμα η Φαραωμανία, η ετικέτα του θα μένει πάντα, κι ο Καβαφισμός θα ζει και θα βασιλεύει στη χώρα των Φαραώ.
